استفاده از ترکیبات بافری در تغذیه گاوهای شیری

در جیره‌های دامی، بافرها بعنوان خنثی کننده اسید مازاد در سیستم گوارشی حیوانات در نظر گرفته می‌شوند که همانند بزاق حیوان، سبب تأمین ترکیبات بافری (بیکربنات‌ها) و افزایش توانایی حیوان جهت غلبه بر اثرات منفی بیشبود اسید در سیستم گوارشی می‌گردد.

نیاز حیوان به ترکیبات بافری تحت تأثیر عوامل متعددی از جمله میزان ترشح بزاق توسط حیوان، ظرفیت بافری و اسیدیته خوراک مصرفی قرار می‌گیرد (Erdman, 1988).

ترشح بزاق توسط حیوان عمدتاً وابسته به شکل فیزیکی خوراک، میزان الیاف جیره و مقدار الیاف نامحلول در شوینده خنثی فیزیکی مؤثر می‌باشد. به طوریکه، کاهش الیاف خام جیره به اندازه یک درصد، منجر به کاهش ۰۶۶/۰ واحد pH شکمبه می‌شود (R2=0.81, P< 0.01).

ترکیبات بافری به طور کلی یا دارای خاصیت بافری هستند یا خاصیت آلکالایزر، ترکیباتی دارای خاصیت بافری هستند که سبب حفظ تعادل اسیدیته یا pH در شکمبه می‌شوند و از نوسان آن جلوگیری می‌کنند، بعنوان مثال می‌توان به بیکربنات سدیم (جوش شیرین) و سسکوئی کربنات- سدیم اشاره کرد.

ترکیباتی با خاصیت آلکالایزری (اکسید منیزیوم و هیدروکسید منیزیوم)، متناسب با غلظت افزوده شده به جیره دام، سبب افزایش pH شکمبه می‌شوند. با این حال، هر دو این ترکیبات در حالت کلی بعنوان ترکیبات بافری تلقی می‌شوند، اصطلاح بافر برای ترکیباتی از قبیل بیکربنات ها، کربنات‌ها، هیدروکسیدها و اکسیدها استفاده می‌شود که برای خنثی سازی اسیدیته شکمبه ضروری  هستند.

به طور کلی بافرها در محلول آبی ، هنگام مصرف جیره‌های غنی از غلات، علوفه کم، علوفه با اندازه ذرات ریز و از قبل تخمیر شده (سیلاژ) به مقاومت در برابر تغییرات pH شکمبه کمک می‌کنند. بافرها عمدتاً به منظور کاهش شرایط اسیدی ناشی از مصرف جیره‌هایی با غلظت بالای غلات در دام‌های شیری استفاده می‌شوند. دام‌ها دارای سه روش اصلی برای مقابله با شرایط اسیدی شکمبه می‌باشند که شامل: ۱- بافر طبیعی ناشی از ترشح بزاق در حیوان، ۲- ظرفیت بافری جیره مصرف شده توسط حیوان و ۳- افزودن بافر جیره‌ای.

گاوهای پرتولید احتیاجات تغذیه‌ای بالایی جهت تولید شیر بیشتر دارند. بدین منظور،  متخصصین تغذیه جیره‌هایی با غلظت بالای غلات و غنی از کربوهیدرات را برای تأمین احتیاجات حیوان ترجیح می‌دهند(Nocek, 1997).

جیره‌های غنی از غلات منجر به کاهش اسیدیته شکمبه شده و محیط شکمبه را برای میکروارگانیسم‌ها نامطلوب می‌کند (Zebeli et al., 2008).

به منظور خنثی کردن اسیدیته شکمبه و بهینه کردن محیط شکمبه استفاده از افزودنی‌های بافری یک روش استاندارد و رواج یافته بین متخصصین تغذیه می‌باشد (Hu and Murphy, 2005).

تأثیر بافر بر عملکرد و تولید حیوان، مصرف خوراک و توازن اسید-باز کاملاً وابسته به نوع جیره مصرفی حیوان می‌باشد، هر چقدر جیره دارای میزان بالایی از کنسانتره و غلات باشد، اثرات مثبت بافرها چشمگیرتر خواهد بود، جیره‌هایی که بخش عظیمی از آن را علوفه خشبی تشکیل می‌دهد، به دلیل خاصیت تشدید نشخوار و ظرفیت بافری بالای علوفه‌ها نیاز به بافر را به حداقل می‌رساند  (Hu and Murphy, 2005).

بیکربنات سدیم (جوش شیرین)

بیکربنات سدیم (یا سدیم هیدروژن کربنات) که عموماً  با نام جوش شیرین (Baking Soda) شناخته شده است، یک ترکیب با فرمول شیمیایی NaHCO3 می‌باشد. بیکربنات سدیم ترکیب نمکی می باشد که از یون سدیم و یون بیکربنات تشکیل شده است که سفید رنگ، جامد و کریستالی شکل هست که اغلب بصورت پودری می باشد. جوش شیرین بی بو و کمی شور است و مزه آلکالینی آن شبیه سدیم کربنات می‌باشد. در آب یک آمفوتر است، یعنی می‌تواند به عنوان اسید یا باز رفتار کند که رفتار اسیدی آن به سبب وجود هیدروژن در ترکیبش است که در صنایع مختلف به عنوان آزادکننده کاربرد دارد. جوش شیرین در صنایع مختلف از جمله صنایع غذایی، نساجی و دباغی، داروسازی، آتش نشانی، آرایشی و بهداشتی، دامپروری و مرغداری  و همچنین مصارف متنوع خانگی کاربرد دارد.

افزودن جوش شیرین به جیره گاوهای شیری دارای مزایایی است که توسط محققان  گزارش شده است:

۱- افزودن ۲/۱ درصد جوش شیرین به جیره گاوهای شیری (جیره غنی از غلات بر پایه سیلاژ ذرت) منجر به افزایش تولید شیر و شیر تصحیح شده بر پایه ۴ درصد چربی می‌شود. علاوه‌براین اثرات مثبتی بر تنظیم pH ادرار و خون و غلظت الکترولیت‌های خون داشت (Rogers et al., 1985).

۲- در مطالعه‌ای که توسط Chase و همکاران (۱۹۸۱) انجام شد، از غلظت های مختلف جوش شیرین (۰، ۴/۰، ۸/۰ و ۶/۱ درصد ماده خشک جیره) در جیره بر پایه سیلاژ ذرت استفاده کردند، گزارش کردند که افزودن ۸/۰ درصد جوش شیرین به جیره، منجر به بهبود تولید شیر در اویل دوره شیردهی می‌شود .

۳- افزودن جوش شیرین به جیره گاوهای شیری به دلیل حفظ pH شکمبه در دامنه بهینه برای هضم کربوهیدرات‌های ساختاری (سلولز و همی سلولز)، سبب بهبود مصرف خوراک و تولید شیر می شود
 (Erdman et al., 1982; Rogers et al., 1982).

۴- افزودن جوش شیرین به جیره گاوهای شیری سبب افزایش pH شکمبه، تغییر روند تخمیر شکمبه و در نهایت منجر به افزایش چربی شیر می‌شود (Muller et al., 1979).

۵- میزان بهینه جوش شیرین برای گاوهای اوایل و اواسط شیردهی که از جیره‌ای بر پایه سیلاژ ذرت تغذیه می‌شدند،   ۷ الی ۱۰ گرم به ازای هر کیلوگرم ماده خشک مصرفی گزارش شده است، به طوریکه افزودن جوش شیرین به جیره گاوهای شیری منجر به افزایش ۷/۲ گرم چربی به ازای یک کیلوگرم شیر تولیدی شد (Hu and Murphy, 2005).

۶- در طی فصول گرم و استرس حرارتی، گاوهای شیری با مشکلات متابولیکی فراوانی مواجه می‌شوند، که می‌توان به کاهش مصرف ماده خشک، کاهش نشخوار، افزایش تنفس از طریق دهان یا به اصطلاح له له زدن، کاهش ترشح بزاق و کاهش قدرت بافری بزاق و در نهایت منجر به افزایش بروز اسیدوز در دام می‌شود. استفاده از جوش شیرین می‌تواند اثرات مضر استرس حرارتی جلوگیری کند. (Schneider et al., 1984; Sevi and Caroprese, 2012).

  • معمولاً ۱ الی ۵/۱ درصد ماده خشک جیره گاوهای شیری می‌توان از جوش شیرین استفاده کرد، البته میزان استفاده به ترکیب و نوع جیره بستگی دارد.
  • قسمت عمده بافرهای تجاری موجود در بازار را جوش شیرین تشکیل می‌دهد.

در رابطه با استفاده از جوش شیرین در جیره که منجر به صرفه اقتصادی و سلامتی حیوان می‌شود، موارد زیر باید در نظر گرفته شود:

۱- جیره‌های حاوی میزان بالای سیلاژ ذرت: این جیره‌ها معمولاً رطوبت بالا ، غنی از کربوهیدارات‌های محلول  و اسیدی تر هستند. در صورت ترشح کمتر بزاق در حیوان، سبب اسیدی‌تر شدن محیط شکمبه و خطر ابتلا به اسیدوز را افزایش می‌دهد (Plaizier et al., 2018).

۲- جیره‌های دارای رطوبت بالا با اجزای تخمیر شده: جیره‌های تخمیر شده ماده خشک کمتری دارند.

۳- جیره‌های دارای الیاف کمتر: جیره‌های دارای الیاف کمتر سبب کاهش نشخوار و در نتیجه کاهش ترشح بزاق، هضم الیاف و چربی شیر می‌شود (Zebeli et al., 2012).

۴- جیره‌هایی با کنسانتره بالا: غلظت بالای نشاسته در جیره که سریع تخمیر می‌شود،  سبب بروز اسیدوز تحت حاد شکمبه‌ای می‌گردد (Khafipour et al., 2009).

۵- اوایل شیردهی و تولید بالا: فرایند انتقال دام از جیره‌ دوره خشکی (کنسانتره کمتر و علوفه بیشتر) به جیره‌های دارای کنسانتره بالا بعد از زایمان که انرژی مورد نیاز برای تولید شیر را فراهم می‌کند، استرس زاست و احتمال بروز اسیدوز در این مرحله حداکثر می‌باشد.  افزودن ترکیبات بافری به جیره اویل شیردهی و پر تولید این احتمال را به حداقل می‌رساند (Humer et al., 2018).

۶- استرس حرارتی: استرس حرارتی سبب کاهش مصرف ماده خشک و بهم ریختن تعادل الکترولیتی حیوان می‌شود، استفاده از سدیم بیکربنات به بهبود مصرف ماده خشک و جایگزینی الکترولیت‌های دفع شده کمک می کند (Schneider et al., 1984).

 

برای دریافت اطلاعات بیشتر از طریق کانال‌های ارتباطی با ما در ارتباط باشید...