اسیدوز در گاوهای شیری

 

اسیدوز یک اختلال متابولیکی در شکمبه نشخوارکنندگان است که در آن میزان pH در نتیجه تغییر ناگهانی جیره غذایی نشخوار کنندگان از علوفه (مانند یونجه و علف است ) به کنسانتره بالا (مانند دانه غلات) رخ می دهد. اسیدیته پایین تر از pH برابر با ۵ تا ۶ از باکتری ها تولید کننده اسید لاکتیک پشتیبانی می کند و در نتیجه تولید اسید لاکتیک در شکمبه بالا رفته و منجر به افت بیشتر pH می شود. اسیدوز در اثر مصرف زیاد کربوهیدرات های سهل التخمیر یا مصرف پایین الیاف در جیره غذایی و یا هر دوی این موارد ایجاد می شود.

اسیدوز یک اختلال متابولیکی در شکمبه نشخوارکنندگان است که در آن میزان pH در نتیجه تغییر ناگهانی جیره غذایی نشخوار کنندگان از علوفه (مانند یونجه و علف است ) به کنسانتره بالا (مانند دانه غلات) رخ می دهد. اسیدیته پایین تر از pH برابر با ۵ تا ۶ از باکتری ها تولید کننده اسید لاکتیک پشتیبانی می کند و در نتیجه تولید اسید لاکتیک در شکمبه بالا رفته و منجر به افت بیشتر pH می شود. اسیدوز در اثر مصرف زیاد کربوهیدرات های سهل التخمیر یا مصرف پایین الیاف در جیره غذایی و یا هر دوی این موارد ایجاد می شود.

علائم

– کاهش مصرف ماده خشک و بی اشتهایی

– کاهش چربی شیر

– کاهش سرعت رشد

– عدم تعادل ، ضعف و افسردگی

– توقف حرکات شکمبه به همراه درد شکم

– خمیدگی بدن ودرازکشیدن

انواع اسیدوز

اسیدوز شکمبه به دو قسمت اسیدوز شکمبه ای حاد و تحت حاد تقسیم می شود به طور کلی کاهشpH شکمبه و افزایش اسید لاکتیک شکمبه را به همراه دارد این اغلب، نتایج مهلکی را به همراه دارد اگر کهpH شکمبه از ۵ کمتر شود گاوهایی که جیره غذایی با دانه بالا دریافت نمی کنند بیشتر در معرض اسیدوز شکمبه ای حاد هستند زیرا آنها جمعیت رشد یافته باکتری های تولید کنند اسید لاکتیک را ندارند و پاپیلای شکمبه ممکن است کوتاه باشد و قادر نباشد مقدار زیادی از اسیدهای چرب فرار را جذب کند. در اسیدوز شکمبه ای حاد یک مقدار زیادی از کربوهیدرات سریع التخمیر سبب کاهش سریع و بدون جبران pH شکمبه می شود. کاهش pH به دلیل بالا رفتن غلظت اسید لاکتیک است. این کاهش pH که اغلب کشنده است، زمانی شروع می شود که pH شکمبه تا حدود 5 کاهش پیدا کند. آسیب شناسی در طول اسیدوز حاد شامل غلظت بالای اسید لاکتیک شکمبه ای، کاهش نشخوار، افزایش اسمولالیته شکمبه و هیدروژناسیون شکمبه است. نشانه های کلینیکی شامل بی اشتهایی کامل، درد شکمی، خواب آلودگی، گیجی، خمیدگی و مرگ است. گاوهایی که از تاثیرات اسیدوز شکمبه ای حاد بر سیستم حیاتیشان زنده می مانند بعداً به علت چندین پیچیدگی در سایکوتیک ها یا باکتری های شکمبه ای از پای در می آیند. در اسیدوز شکمبه ای حاد می توان به وسیله محرومیت غذایی ۲۴-۱۲ ساعته و بعد اجازه دسترسی به همان جیره غذایی که حیوان قبلاً دریافت می کرده اند بر این امر غلبه کرد. اسیدوز شکمبه ای نیمه حاد(SARA) به عنوان دوره ای از کاهش pH شکمبه ای در حدود 5.5 – 5   که بین حاد و مزمن قرار دارد عنوان می شود. اسیدوز متابولیکی (اسیدوز حاد ) وقتی اتفاق می افتد که pH شکمبه به حد پایین تر از 5.2 می رسد و خون گاو اسیدی شود مانند میکروب های شکمبه، سلول های بدن گاو نیز در محیط اسیدی خوب کار نمی کنند. در اسیدوز تحت حاد تجمع اسید لاکتیک در مایع شکمبه گاوهای شیری موثر نیست اگرچه زنجیره زودگذر از افزایش لاکتات تا mM20 هم می توان دید. کاهش pHدر گاوهای شیری با اسیدوز تحت حاد ظاهراً به تنهایی وابسته به اسیدهای چرب فرار است و وابسته به تجمع اسید لاکتیک نیست. بیشتر احتمال وقوع اسیدوز تحت حاد در زمان زایمان و 5 ماه بعد از آن است و احتمال وقوع آن در خارج از این دوره بسیار پائین است.

دلایل و پیشگیری

میکروب های شکمبه نشاسته و قند را به فرم اسیدهای چرب فرار (VFA) (ابتدائاً ) پروپیونات تخمیر می کنند VFA از شکمبه جذب می شود و به عنوان منبع انرژی به وسیله ی گاو مورد استفاده قرار می گیرد . افزایش تجمع پروپیونات در شکمبهpH را کاهش داده و رشد میکروب های تولید کننده لاکتات را افزایش می دهد. افزایش ناگهانی مصرف دانه ها نیز منجر به تولید بیشتر لاکتات می شود. لاکتات اسید قوی تری است و تجمع این اسید در شکمبه pH را بیشتر کاهش می دهد و منجر به اسیدوز شکمبه می شود.

عدم بالانس جیره

جیره باید دارای مقدار متناسبی از کنسانتره و علوفه باشد تا با شرایطی که از بالانس آن ها ایجاد می شود از وقوع اسیدوز در شکمبه جلوگیری کند. کنسانتره دارای مقادیر زیادی کربوهیدرات قابل هضم است و همانطور که گفته شد میزان زیاد آن سبب تولید مقدار زیاد اسید لاکتیک و اسید پروپیونیک می شود که نتیجهً آن کاهش pH و صدمه زدن به فلور شکمبه است. از طرفی علوفه نیز سبب ماندگاری غذا در شکمبه می گردد که نتیجه آن افزایش فرآیند نشخوار، افزایش مدت زمان جویدن، افزایش بافرهای بزاقی و حفظ سلامتی شکمبه است. عدم بالانس مناسب بین علوفه و کنسانتره، در صورتی که کنسانتره زیاد باشد سبب ایجاد اسیدوزیس می گردد و افزایش مقدار علوفه در جیره نیز در تامین انرژی مورد نیاز دام اختلالاتی ایجاد می کند.

تغییر سریع از علوفه بالا به کنسانتره بالا

شکمبه دارای یک فلور و جمعیت میکروبی حساس است. هر غذایی که در جیرهً مصرفی دام اعمال می گردد باید نخست باکتری های شکمبه را نسبت به آن سازگار نمود. تغییر سریع از علوفه به کنسانتره بالا سبب عدم سازگاری باکتری ها به این تغییر می گردد و به علت کمی ماده مصرفی باکتری ها بخشی از فلور شکمبه از بین می رود و از طرفی کاهش pH در هنگام وقوع اسیدوز به باکتری هایی که به این تغییر سریع pH به زیر ۶ حساس هستند آسیب زده و نابود می کند.

کاهش میزان ADF و NDF

ADF و NDF در تغذیه گاوهای شیری بسیار مهم هستند و معرف قابلیت هضم و میزان مصرف غذا می باشند. کاهش این دو در جیره سبب کاهش فیبر موثر جیره شده، در نتیجه باکتری های سلولایتیک فعالیت کمتری برای تولید اسید استیک خواهند داشت. از طرفی کاهش فیبر جیره سبب کاهش فرآیند نشخوار و مدت زمان جویدن می گردد و ترشح بافرهای بزاقی را به شکمبه کاهش و سبب ایجاد اسیدوز شکمبه ای می گردد.

فیبر به خاطر ظرفیت بافری خود، همراه با تحریک تولید بزاق برای افزودن بافر به شکمبه، اسید تولید شده از هضم نشاسته و قند را خنثی می کند. گاو فیبر را از شکمبه به دهان می آورد و می جود تا بزاق تولید کند. تخمین زده می شود که گاوها بیشتر از ۳ کیلوگرم بافر ( مثل بی کربنات سدیم) در هر روز تولید می کند. فیبر همچنین حرکت محتویات شکمبه را تحریک می کند تا جذب اسید از شکمبه را افزایش یابد. عمدتاً توصیه می شود که ۱۵ درصد اجزاء جیره باید از 1.5 اینچ (3.81 سانتی متر) بلندتر باشند.

کاهش اندازه ذرات جیره

کاهش انداره ذرات در طی مراحل فراوری جیره حاصل می گردد. آسیاب کردن اجزای دانه ای جیره سبب کاهش اندازه آنها و گاها حالت پودری در آنها می گردد که سبب ایجاد حالت خمیری در شکمبه می شود و این حالت بالشتک تغذیه­ای بزرگتری ایجاد کرده و سطح موثر فعالیت تخمیری را روی آنها کم می کند. کاهش اندازه ذرات علوفه در نتیجه آسیاب کردن آنها ایجاد شده که با کاهش اندازه قطعات علوفه ها عملاً عبور روی آنها از شکمبه افزایش می یابد و باکتری های شکمبه فرصت کافی برای انجام فرآیند تخمیری روی آنها نداشته و در نتیجه فرآیند نشخوار و مدت زمان جویدن کاهش می یابد و این سبب سوق دادن حیوان به سمت اسیدوز می شود.

علائم اسیدوز در گاوه های شیری

کاهش چربی شیر

اسید استیک مهمترین پیش ساز چربی شیر است. اسید استیک توسط فرآیند تخمیر باکتری ها بخصوص باکتری های سلولایتیک بر روی علوفه ها حاصل می گردد. در اسیدوز به علت پائین بودن فیبر موثر جیره میزان تولید اسید استیک کاهش پیدا می کند. از طرفی به علت پائین آمدن pH و حساس بودن باکتری های سلولایتیک به کاهش pH ، جمعیت این باکتری­های تخمیر کنند فیبر کاهش پیدا می کند و در نتیجه پیش ساز اصلی چربی شیر کاهش پیدا می کند.

کاهش پروتئین شیر

همانطور که می دانید پروتئین های جیره توسط باکتری های شکمبه مورد تجزیه قرار گرفته، خود این باکتری ها آنها را مصرف نموده و پروتئین­های میکروبی را تولید می کنند و این پروتئین­های میکروبی در قسمتهای دیگر دستگاه گوارش مورد هضم و جذب قرار می گیرد. کاهش pH فلور شکمبه را کاهش داده و در نتیجه پروتئین های میکروبی کمتری تولید می شود. از طرف دیگر به علت بهم خوردن شرایط فیزیولوژیکی شکمبه این پروتئین­های میکروبی حالت سمیت پیدا کرده و خود این پروتئین­های میکروبی سبب صدمه به حیوان می گردند. به همین دلیل پروتئین دریافتی حیوان کم شده و سبب می شود که پروتئین شیر نیز کاهش پیدا کند.

مشکلات سم و لنگش

وقتی pH شکمبه کاهش پیدا می کند توانای هضم و جذب در شکمبه پایین می­آید. به همین دلیل مقداری از این کربوهیدرات ها از طریق مدفوع دفع شده و به همراه مدفوع و ادرار اسیدی سبب اسیدی شدن بستر و آسیب رساندن به سم ها می گردد. کاهش pH در مایعات شکمبه به علت تجمع اسیدهای چرب فرار بوده و انتقال آنها به خون سبب کاهش pHخون می گردد. خون به قسمت های مختلف بدن رفته و به بافتهای مخاطی آسیب می رساند که یکی از این بافت ها، بافت مخاطی بالای سمها است که سبب لنگش در دام های دارای اسیدوز می شود.

اسهال

در هنگام وقوع اسیدوز نرخ عبور افزایش یافته و همچنین برای دفع اسید مازاد در شکمبه آب زیادی دفع می گردد. همچنین به علت بالا رفتن سمیت شکمبه و عدم آروغ مناسب و کافی و حالت کف مانند در شکمبه، اسهال ایجاد می شود.

کاهش در مدت زمان نشخوار و جویدن

وقتی میزان فیبر یا علوفه جیره پایین می آید یا زمانیکه بر اثر آسیاب کردن زیاد قطعات علوفه یا دیگر اجزا جیره پایین تر از حد معمول می آید نرخ عبور آنها افزایش یافته و مدت زمان فعالیت باکتریها و فرآیند نشخوار پایین می آید و در نتیجه مدت زمان جویدن نیز در هنگام اسیدوز کاهش پیدا می کند.

کاهش تولید شیر

مهم ترین عامل در تولید بالای شیر تامین انرژی مورد نیاز می باشد. وقتی فعالیت باکتری های شکمبه ای در نتیجه کاهش pH ، کاهش پیدا کند و یا به علت کوچک بودن ذرات نرخ عبور آنها افزایش یابد میزان فعالیت باکتری ها و تولیدات آن ها کاهش پیدا می کند و در نتیجه میزان استفاده از غذای مصرفی و کارایی آن پایین می آید و انرژی به یک عامل محدود کننده تبدیل شده و تولید شیر کاهش پیدا می کند.

دیده شدن قطعات علوفه و کنسانتره در مدفوع

وقتی فعالیت باکتری های موثر بر روی جیره به علت بهم خوردن شرایط فیزیولوژیکی شکمبه کاهش یابد و عده ای از آن هابه علت کاهش pH از بین بروند اجزای جیره گاهاً بدون اینکه مورد فرآیند تخمیر قرار گیرند از شکمبه عبور می کنند و در مدفوع دیده می شوند.

کاهش راندمان غذایی

در تمام موارد بالا به این نکته اشاره شد که غذای وارد شده به شکمبه باید در یک شرایط مناسب تحت تخمیر فلور شکمبه قرار گیرند و تولید پیش سازهای چربی شیر، پروتئین میکروبی و انرژی جهت تولیدات دام بخصوص تولید شیر بالا کند. وقتی شرایط فیزیولوژیکی شکمبه مناسب نباشد و pH شکمبه پایین باشد مقداری از غذا همراه با مدفوع دفع می گردد و میزان استفاده و کارایی غذای مصرفی پایین می آید و هزینه گزافی را به دامدار تحمیل دمی کند.

راههای تشخیص اسیدوز

با روش های مختلف می توان وقوع اسیدوز را تشخیص داد. لنگش، وجود مواد غذایی در مدفوع، گیجی به همراه خواب آلودگی و موارد دیگر در هنگام اسیدوز رخ می دهد که می توان به عنوان علائمی از اسیدوز در تشخیص آن استفاده نمود و در اینجا به دو روش که عنوان روش های تشخیصی و کنترول در پیشرفت اسیدوز شکمبه است می پردازیم.

افزودنی هایی برای کنترل اسیدوز

مخمرها و تولیدات میکروبی:

تحقیقات نشان می دهند که محصولات مخمر می توانند رشد باکتری های مصرف کننده لاکتات را برای تثبیت pH شکمبه بالا برده و رشد میکروبی را افزایش دهند. این محصولات همچنین کوفاکتورهایی مثل ویتامین های گروه B ، آنزیم ها و ایزو اسیدی هایی را فراهم می کنند که می توانند رشد باکتری های شکمبه را بیشتر تحریک کنند. سلول های مخمر زنده اکسیژن موجود در شکمبه و لاکتات را استفاده کرده و به این ترتیب به تحریک رشد باکتری های شکمبه کمک می کنند. استفاده از مخمرهای زنده به خصوص در زمان تغییر جیره و نوسانات مصرف، مؤثر واقع شده اند .

بافرها :

بافرهایی مثل بی کربنات سدیم (جوش شیرین) می توانند به جیره اضافه شوند. بافرها می توانند مصرف ماده ی خشک را افزایش داده و تثبیت کنند، تولید پروتئین میکروبی شکمبه را افزایش دهند و هضم فیبر را بهبود بخشند.

دستکاری تغذیه:

وقتی گاوهای شیری پرتولید تغذیه می شوند نباید اصول را فراموش کرد، از جمله اینکه از کنترل اسیدوز اطمینان حاصل شود، خوراک دادن متناسب باشد، دانه های غلات در شکمبه هضم شوند و خوراک های کپک زده تغذیه نشوند، علوفه با قطعات بزرگتر از ۲ سانتیمتر تغذیه شود تا نشخوار حیوان تحریک شود و بافر بزاق باعث جلوگیری از افت pH شود، دانه غلات نباید به صورت آردی باشد بلکه باید به صورت بلغور تغذیه شود.

 

برای دریافت اطلاعات بیشتر از طریق کانال‌های ارتباطی با ما در ارتباط باشید...